NZS Szczecin

Niezależni i solidarni

Kiedy 29 lata temu powstawał NZS, był wyrazem protestu środowiska studenckiego wobec PRL. Wspólnie z NSZZ Solidarność członkowie NZS próbowali zmieniać autorytarną rzeczywistość Skończyło się to stanem wojennym, działalnością w podziemiu i z czasem reaktywowaniem jawnej działalności.


W obronie życia

27 sierpnia 1980r. w czasie strajku, który miał miejsce w Stoczni Gdańskiej, studenci Uniwersytetu Gdańskiego ogłosili listę postulatów, żądając m.in utworzenia niezależnej od władz organizacji studenckiej. W kilka dni później, 2 września, powstał pierwszy w kraju Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego. Przyjął on swój "Projekt programu działania", który dotyczył zmian na uczelniach, m.in. postulując rozpoczęcie prac nad nowym modelem szkolnictwa wyższego i utworzeniem samorządu studenckiego. W dokumencie był również zapis o prowadzeniu niezależnych od rządowych prac nad kształtem cenzury. W ciągu paru tygodni podobne struktury powstały praktycznie we wszystkich innych ośrodkach akademickich, idąc w żądaniach politycznych o wiele dalej. Przykładowo łódzcy studenci domagali się, aby: "Zgodnie z konstytucją PRL i postanowieniem Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie można było nieskrępowanie manifestować swoje opinie i poglądy".

W połowie października odbył się w Warszawie Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich, wtedy jeszcze Niezależnych Organizacji Studenckich. Tutaj wybrano nazwę, która obowiązuje do dziś - Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS). Przygotowano statut, który z wnioskiem o rejestrację organizacji trafił do sądu. Sąd wniosek oddalił.


Zwątpienie i działanie

Wprowadzenie stanu wojennego było dla działaczy NZS całkowitym zaskoczeniem, dla wielu z nich skończyło się internowaniem. Działalność organizacji została przez władzę natychmiast zawieszona, a już 15 stycznia 1982r. NZS rozwiązano. Organizacja, która zawsze miała charakter zdecentralizowany, co widać nawet w nazwie władz statutowych Krajowa Komisja Koordynacyjna, okazała się całkowicie nie przygotowana do nowej sytuacji. Niepowodzeniem zakończyły się próby przeprowadzenia powszechnego strajku na wyższych uczelniach.

Członkowie NZS w stanie wojennym działali w trzech zasadniczych grupach. Jedni kontynuowali działalność organizacji, tylko ze w strukturach podziemnych (Kraków, Wrocław), głównie w oparciu o pomoc Kościoła; w pozostałych ośrodkach włączono się w działalność podziemnej Solidarności. Inne grupy funkcjonowały w ramach oficjalnych struktur samorządu uczelnianego. Często te granice były płynne i wiele osób działało we wszystkich grupach. Okazało się, że działanie w ramach struktur samorządu uczelnianego było do pewnego stopnia skuteczne. Uchwalona w maju 1982r. ustawa o szkolnictwie wyższym realizowała wiele z wcześniej postulowanych rozwiązań, m.in. prawo do istnienia samorządu studenckiego; wewnętrzne sprawy szkoły regulował uchwalony przez senat uczelni statut; organy jednoosobowe (rektorzy, dziekani) podlegały ciałom kolegialnym, w których liczniej niż kiedyś byli obecni studenci i niższa kadra naukowa. Po przyjęciu tej nowej ustawy duża część działaczy NZS zaczęła działać w jego strukturach.


Niepokorni

Władza z czasem zorientowała się, że zapisy ustawy pozwalają na zbyt dużą autonomię uczelni i studentów. W sierpniu 1985r Sejm PRL uchwalił nową ustawę o szkolnictwie wyższym. Na jej podstawie zweryfikowano niepokorną kadrę akademicką, zastępując ją kadrą dyspozycyjną oraz w zasadzie zlikwidowano działalność samorządu uczelnianego. Spowodowało to, że grupa aktywnych działaczy NZS przeszła do struktur podziemnych Zrzeszenia. Niewątpliwie rok akademicki 1985/86 byt najtrudniejszy w całej historii organizacji, kończyli wtedy studia ci, którzy pamiętali NZS z legalnej działalności, a studia zaczynali ludzie, którzy stan wojenny pamiętali z okresu, kiedy byli uczniami ostatnich klas szkól podstawowych czy średnich. Jednak już rok później mamy do czynienia z dużym wzrostem aktywności.

Rośnie liczba drugoobiegowych gazet wydawanych przez NZS, są prowadzone duże, zorganizowane akcje ulotkowe. NZS jest organizatorem lub współorganizatorem wielu obchodów rocznic niepodległościowych. Jest to niewątpliwie okres, w którym działalność polityczna uzyskała bezwzględny prymat nad innymi, a do jej efektywnego prowadzenia niezbędne okazały się ciała na poziomie wyższym niż komisja uczelniana. Zaczęły powstawać porozumienia regionalne i krajowe. Powstały porozumienia uczelni górno- i dolnośląskich, a w styczniu 1987r. odbyło się w Warszawie spotkanie działaczy NZS z kilku ośrodków akademickich, nazwane II Zjazdem NZS. Na Zjeździe wybrano nową Komisję Krajową, w sktad której wchodzili przedstawiciele poszczególnych ośrodków akademickich. Jesienią 1987r. wyraźnie już narastał konflikt w NZS, w związku z wyborem przez "krajówkę" nowego przewodniczącego i rzecznika prasowego NZS. Decyzja ta była oprotestowana przez kolejne komisje uczelniane, co w efekcie w czerwcu 1988r. doprowadziło do odwołania przewodniczącego. W okresie tym doszło do poważnego zdynamizowania działalności NZS w związku z III Pielgrzymką Ojca Świętego do Polski. NZS był obecny na całej trasie pielgrzymki.


Jawnie i półjawnie

Rok 1988 to również powrót do głównego nurtu działalności NZS, czyli spraw czysto studenckich. W wakacje roku 1987 zorganizowano wiele obozów roku "0" dla nowo przyjętych na studia, początkowo "pod szyldem" takich instytucji jak koła naukowe. Była to sytuacja całkowicie nowa. Na płaszczyźnie politycznej odchodzono od klasycznych manifestacji z czasów stanu wojennego, na rzecz happeningów politycznych. Rok 1988 to pierwsze tak duże i otwarte działania NZS. Początek roku to głównie wiece okolicznościowe, np. w maju w Gdańsku, Warszawie i Krakowie odbyły się strajki solidarnościowe z protestującymi wtedy robotnikami. Przez wszystkie ośrodki akademickie przetoczyły się w tym czasie różne zorganizowane formy protestów studenckich. Wydarzenia te spowodowały masowe przystąpienia do NZS nowych członków. Duża część struktur NZS przeszła do działalności jawnej i półjawnej. W tym okresie zwyczajowo wzięły górę postulaty polityczne, jednak o wiele dalej idące i bardziej szczegółowe niż w latach wcześniejszych, np. dotyczące pluralizmu życia społeczno - politycznego, w tym zniesienia państwowego monopolu na środki masowego przekazu i reform gospodarczych. To właśnie działania z wiosny 1988r. udowodniły, jak prężną i zorganizowaną siłą może być NZS. Uwidoczniło się to także w czasie sierpniowych strajków robotniczych, które mimo przerwy wakacyjnej były aktywnie wspierane przez członków NZS. To wszystko stanowiło preludium do tego, co miało miejsce w dniach 9-11 września 1988r. na III Krajowym Zjeździe Delegatów NZS w Gdańsku, w trakcie którego wybrano nowe, całkowicie jawne władze NZS. Zjazd ten otworzył nowy etap w historii NZS, z którym mamy do czynienia do chwili obecnej.